Historia i współczesność Sokólskiego Ośrodka Kultury

Historia i współczesność Sokólskiego Ośrodka Kultury

Sokólski Ośrodek Kultury obchodzi w tym roku 70-lecie powstania, z domu kultury o charakterze lokalnym zmienił się w nowoczesną, samorządową, otwartą na szeroki świat, instytucję integrującą i animującą życie artystyczne i edukacyjne sokólskiej społeczności.

A jak to się zaczęło…

Po II wojnie światowej w Sokółce funkcjonował Dom Ludowy i prowadzone przez społeczników: Mariana Kozakiewicza – czterogłosowy chór i Antoniego Koniczkę – grupa teatralna. W roku 1956 decyzją organu powiatowego utworzony został Powiatowy Dom Kultury, z siedzibą przy ul. Grodzieńskiej 1. PDK dysponował wtedy jedynie salą widowiskową ze sceną i małym zapleczem oraz klubokawiarnią.

Pierwszym kierownikiem została Janina Wójcik, od 1958 r. stery przejął Romuald Murmyło. Utworzono grupę taneczną, teatralną i rytmiki oraz zespół muzyczny pod kierunkiem Hipolita Łęczyckiego. W latach 1963-1967 kolejno kierownikami instytucji byli: Franciszek Makświej, Agata Baryłka i Mieczysław Mazur. Za kierownictwa Ireny Wojciechowskiej, które przypadło na lata 1968-1975 rozbudowano bazę lokalową o pomieszczenia zajmowane dotąd przez Rejon Dróg Publicznych. Wówczas także utworzono Społeczne Ognisko Muzyczne, powstały grupy dziecięce: taneczna, lalkowa, plastyczna i chóralna, młodzieżowe – instrumentalna i fotograficzna, zawiązał się również zespół „Akme” prowadzony przez Edwarda Dymińskiego. W PDK-u odbywały się wówczas m.in. powiatowe eliminacje konkursów recytatorskich, piosenki, przeglądy, koncerty i uroczystości patriotyczne. We współpracy z Wojewódzkim Domem Kultury organizowano cykle imprez o profilu kulturalno-oświatowym.

W 1975 r. wraz z reformą administracyjną w miejsce Powiatowego Domu Kultury powstał Sokólski Ośrodek Kultury. Dyrektorem została Walentyna Siniakowicz. Siedzibę poddano generalnemu remontowi. Pomimo trudności lokalowych i organizacyjnych związanych z remontem SOK podjął się organizacji dużej imprezy kulturalnej o zasięgu ponadregionalnym: w 1976 r. zorganizowana została konferencja popularno-naukowa „Orient sokólski” poświęcona historii i kulturze Tatarów polskich (w zmiennych formatach do 1999 r.), w tym samym roku zainicjowano także obchody święta miasta – Dni Sokółki.

W 1978 r. dyrektorem placówki została Elżbieta Ceglarska. Instytucja wzbogaciła bazę lokalową o dodatkowy budynek przy ul. Piłsudskiego (byłe biura GS-u) z przeznaczeniem na lokalizację przyszłego muzeum społecznego. W jego tworzenie zaangażowali się członkowie Towarzystwa Miłośników Ziemi Sokólskiej oraz ze środowiska Tatarów polskich – Maciej Konopacki. W latach 80. uruchomiono w muzeum kolejno wystawy: etnograficzną, tatarską i historyczną.

Rok 1983 zapoczątkował Wojewódzkie Spotkania Rodzin Muzykujących, czyli cykliczną imprezę kulturalną, która w formacie przeglądu do 2021 r. gościła amatorskie oraz profesjonalne zespoły. Głównym celem Spotkań było pielęgnowanie tradycji rodzinnego muzykowania, a partnerem w organizacji był Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Białymstoku, a następnie Podlaski Instytut Kultury. Na przestrzeni kilkudziesięciu lat na sokólskiej scenie ponad sto rodzin zaprezentowało niezwykle różnorodny repertuar.

W roku 1985 animatorki – Krystyna Kostera i Stefania Kruczkowska, zdopingowane przez Lidię Orlikowską z WOAK-u, podjęły się z sukcesem utworzenia klubu filmowego. Dyskusyjny Klub Filmowy „Fantom” działa nieprzerwanie ponad 40 lat, skupia pasjonatów kina, edukuje i upowszechnia kulturę filmową. Pierwszym prezesem Klubu została Krystyna Kostera, która funkcję tę pełni do dzisiaj. Na przestrzeni lat w ramach DKF-u wyświetlono setki filmów, a publiczność miała okazję spotkania wybitnych twórców polskiej kinematografii. Tradycją jest także obchodzenie co roku urodzin Klubu.

Rok 1989 był przełomowy na wielu płaszczyznach, towarzyszący transformacji ustrojowej kryzys gospodarczy wpłynął dramatycznie na kondycję kultury – w regionie likwidowano mniejsze placówki. Dzięki dyrektor Elżbiecie Ceglarskiej oraz Czesławowi Lenkiewiczowi – ówczesnemu kierownikowi Kina „Sokół” udało się zapobiec zamknięciu lokalnego kina, włączając je do struktury organizacyjnej SOK-u, podobny los spotkał Wiejski Klub Kultury w Starej Kamionce.

W roku 1991 dyrektorem Ośrodka została Krystyna Andrzejewska. W tym czasie (1995 r.) rozpoczął swoją działalność przy SOK-u chór „Sokólskie Wrzosy” pod dyrekcją Piotra Czeczota. Była to inicjatywa Henryka Cudnika, ówczesnego przewodniczącego ZRPZEiR w Sokółce. Organizacyjnie nad chórem czuwała Elżbieta Ceglarska. W czasie swojego istnienia, przez ok. 26 lat, chór z sukcesami reprezentował miasto, koncertował nie tylko w powiecie sokólskim, ale występował w kraju i za granicą – na Litwie i Białorusi. Lata 90. przyniosły organizację ekumenicznego koncertu kolęd i pastorałek pod hasłem „Na styku kultur”, który na trwałe wpisał się do kalendarza lokalnych wydarzeń. Kolejną formą działalności SOK-u było wydawanie „Nowej Gazety Sokólskiej” (1992-2004). Pierwszą redaktor była Lilla Panasewicz, a następnie przez szereg lat prowadziła ją Iwona Wiśniewska. Ponadto w placówce pod okiem Elżbiety Wróblewskiej rozwijał się teatr amatorski „Coś”. W tym czasie SOK zaangażował się w organizację finałów WOŚP-u, co czyni do dziś, a w latach 2000. w przygotowania corocznych Orszaków Trzech Króli.

W latach 2000. udało się, przy wsparciu Gminy, wyremontować budynek muzeum społecznego a następnie ze środków unijnych – wyremontować salę dawnej klubokawiarni SOK (zwanej „Lirą”), w kolejnych latach generalnego remontu doczekał się budynek kina (2010-2014). SOK kontynuował działania zainicjowane wcześniej, m.in. te związane z promocją lokalnych talentów, także młodych (Mini Lista Przebojów), regularnie odbywały się wystawy artystów amatorów i profesjonalistów oraz spotkania autorskie. Aktywnie działały grupy plastyczne, część oferty edukacyjnej zmieniała się w zależności od potrzeb jej odbiorców.

W latach 2014-2019 funkcję dyrektora SOK-u pełnił Zbigniew Dębko, z jego inicjatywy odbyło się wiele koncertów i projektów związanych z muzyką klasyczną, przy SOK zaczął działać także Punkt Informacji Turystycznej (wówczas zlokalizowany w muzeum).

Z końcem 2019 roku stanowisko dyrektora Sokólskiego Ośrodka Kultury objęła Barbara Maj, od 2023 roku wspierana w zarządzaniu placówką przez wicedyrektor Agnieszkę Kozakiewicz. Przełomowym momentem w historii ośrodka była wiosna 2021 roku, kiedy to SOK przeniósł się do nowej siedziby w odrestaurowanej Kamienicy Tyzenhauza przy ul. Piłsudskiego 1. Remont i rozbudowa zabytkowego obiektu były możliwe dzięki międzynarodowemu projektowi zrealizowanemu przez Gminę Sokółka z inicjatywy ówczesnej Burmistrz Ewy Kulikowskiej. Otwarcie nowej siedziby zapoczątkowało dynamiczny rozwój placówki. W obiekcie powstały świetnie wyposażone pracownie: plastyczno-graficzna, ceramiczna oraz tkacka, a także sala poświęcona postaci Antoniego Tyzenhauza, Punkt Informacji Turystycznej i przestrzeń konferencyjno-wystawowa. Z inicjatywy dyrektor Barbary Maj utworzono również profesjonalne studio nagraniowe QULTURA – projekt ministerialny pozwalający na realizację tego przedsięwzięcia sprawnie przeprowadziła wicedyrektor Agnieszka Kozakiewicz przy wsparciu Burmistrz Ewy Kulikowskiej. Wraz z nową siedzibą ośrodek zyskał nowoczesną identyfikację wizualną, nowe logo oraz witryny internetowe. SOK postawił na szeroką integrację lokalnej społeczności oraz promocję kultury amatorskiej i profesjonalnej o zasięgu lokalnym i ogólnopolskim. Od lat placówka aktywnie uczestniczy w czołowych projektach i programach, takich jak: Teatr Polska, Chopin lokalnie, Z klasyką przez Polskę czy Efekt Chopina. Rozwój SOK-u trwa nadal dzięki efektywnemu pozyskiwaniu Funduszy Europejskich we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Podlaskiego oraz Wicemarszałek Wiesławą Burnos. Obecnie w placówce trwa gruntowna modernizacja sali „Lira”. Po jej zakończeniu znacząco wzrośnie jakość oferty koncertowej, a przestrzeń zostanie w pełni dostosowana do potrzeb osób ze szczególnymi potrzebami w obszarach poruszania się, słyszenia, czucia i rozumienia.

SOK podjął się także kontynuacji, zainicjowanego przez Szkołę Podstawową w Korycinie, Wojewódzkiego Konkursu Recytatorskiego Poezji Leonardy Szubzdy „Między milczeniem a krzykiem” oraz wydał tomik sokólskiej poetki pt. „Galaktyka czterech ścian” (2024).

Aktywność na polu animacji odbiła się szerszym echem, bo w 2024 roku w ramach corocznych podsumowań ph. „WyTwórcy kultury” organizowanych przez Podlaski Instytut Kultury SOK otrzymał tytuł „Instytucji Roku”.

SOK AD 2026 to chór „Belle Voci” i zespoły „AZALiSZ”, „Babie lato” – pod dyrekcją Pauliny Oseńko oraz „Złote Nutki” pod opieką Michała Gienusza. To trzy grupy teatralne: dorosłych „SzaBaDa” – kierowana przez Dariusza Szadę-Borzyszkowskiego oraz młodzieżowa „Bez maski” i dziecięca „Cztery pory roku” pod opieką Małgorzaty Sienkiewicz. SOK to stałe zajęcia tańca klasycznego i nowoczesnego („Kadryl”, „Dance Projekt”), to zajęcia plastyczne we wszystkich grupach wiekowych pod okiem profesjonalnych instruktorów – Emilii Mateu-Lenkiewicz i Zdzisława Muszlera, z prężnie rozwijającą się grupą ceramiczną. SOK to coroczna produkcja autorskiej „Sokólskiej Pastorałki”, działania młodzieżowej grupy wolontariackiej Hurma, otwartość na wszelkie dźwięki od ambientów, po rap, blues, rock i oczywiście klasykę. SOK to setki wystaw, koncertów, spotkań, dziesiątki zrealizowanych grantów i projektów, w tym m.in. ministerialny „Krajka – rekonstrukcje” (Program NCK: EtnoPolska 2025), pięciokrotne uczestnictwo w programie „Równać szanse”, to tegoroczne prowadzenie dużego projektu edukacyjnego w partnerstwie z Fundacją PZU – „Czysty przekaz – od dezinformacji do świadomego odbiorcy”…

Sokólski Ośrodek Kultury to nie tylko budynek i adres, to LUDZIE z olbrzymią pasją, zarówno po stronie tych, którzy jednostkę przez lata budowali i budują oraz po stronie Gości placówki, tych obecnych i na przestrzeni 70 lat.

Rok jubileuszowy obfitował w wydarzenia upamiętniające rocznicę powstania, 27 maja placówka uroczyście świętowała Dzień Działacza Kultury, był tort i spotkanie z byłymi pracownikami, a 7 listopada w Kinie „Sokół” odbędzie się Gala Jubileuszowa, połączona z wystąpieniami okolicznościowymi, prezentacjami zespołów SOK-u oraz wręczeniem odznaczeń honorowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Zasłużony dla Kultury Polskiej”: Krystynie Andrzejewskiej, Krystynie Kosterze, Ewie Petelczyc i Aleksandrowi Miśkiewiczowi. Patronat Honorowy nad Galą sprawuje Wicemarszałek Senatu RP Maciej Żywno, Marszałek Województwa Podlaskiego i Burmistrz Sokółki. Partnerem strategicznym Gali jest Województwo Podlaskie, a wsparcie sponsorskie popłynęło od Banku Spółdzielczego w Sokółce. Patronat medialny nad Galą sprawują: TVP Białystok, Polskie Radio Białystok, Twoja Telewizja Regionalna, iSokolka.eu i SokolkaNews.

Sokólski Ośrodek Kultury